Wednesday, May 20, 2015

ලංකාවට බැංකු ආව හැටි Banking History in Sri Lanka

monte dei paschi di siena - Italy (Since 1472)
අදටත් පවතින ලොව පැරණිතම බැංකුව

කොහොමද මචංස්ලා? කාලයක් වළහා වගේ හයිබර්නේට් වෙලා හිටපු මාව බ්‍රා මෙන්ඩා විසින් අවදිකරවීමෙන් පසු ගිය මෙව්ව එකේදි අපි එක එක කාඩ් ජාති ගැන කතා දැම්මනෙ. ඒකේ අපේ ළමයි ඉල්ලලා තිබ්බා විවිධ ඉල්ලීම්. එව්වට උත්තර බඳින්ට මේ කළබලේ බැරි නිසා මට හිතුනා අද වෙන දෙයක් කතා කරන්ට.

අපිලා ඔය එක එක ගනුදෙනු කාරනාවලට බැංකුවලට යනවනෙ. ඒ ගියාට ලංකාවෙ මේ බැංකු පටාං ගත්තෙ කොහොමද? අද තියෙන තත්ත්වෙට දියුණු උනේ කොහොමද? මේ වගේ දේවල් හිතුනෙ නෑ නේද කවදාවත්? මගුලක් කතා කරනවා. වෙන වැඩ නැතුවට...නැද්ද මං අහන්නෙ? හරි. කමක් නෑ. අපි නිකමට ඔය අතීතය පොඩ්ඩක් හාරාවුස්සාලා බලමු ඈ...

ලංකාවෙ බැංකු ඉතිහාසෙ දුවනවා ආපස්සට ක්‍රිස්තු පූරුව 4  වන සතවරුසෙ වගේ අවුරුදු දක්වා. බොලා අහලා ඇති ආනමඩුවෙ තෝනිගල සෙල්ලිපිය ගැන. ඕකෙ තියෙනවැයි කියනවා නොවැ ක්‍රිස්තු පූරුව 4 වන සත වරුසෙ ලංකාවෙ බැංකු කරමයක් තිබ්බා කියලා. ඕං දැම්මා කියවහල්ලකො පුලුවංනං.


හැබැයි මචංස්ලා, ඔය බැංකු කරමෙට වඩා අපිට වැදගත් වෙන්නෙ මේ අද අපි දකින් බැංකු කරමය කවද්ද ඇතිවුනේ කියන එක. මේක ඉස්සෙල්ලම එන්නෙ අර රතුවංසලා කියන බටහිර අදිරාජ්ජවාදී යටත් විජිත කාලෙ. ඔය සුද්දො අපේ රටේ තේ වැව්වනෙ. ඉතිං තේ වවල බිව්ව නෙමෙයිනෙ. ඒවා රට පිට ඇරියා. ඒ ඇරියෙ කොළඹ වරාය හරහානෙ. ඉතිං කොළඹ වරාය ආසන්නෙ අද ඔය යෝක් වීදිය කියන හරිය ඒ කාලෙත් හොඳ වෙළඳපොලක්. තේ විතරක් නෙමේ රට පිට අරින ඕනි මගුලක් ඔතෙංට එංට එපෑ. ඉතිං මේ හරියෙ ඉන්න වෙළෙන්දංට නිතරම ඕනි වෙනවා ණය ගංට. සල්ලි තැම්පත් කරලා තියංට. 

ඕං ඔතෙංදි ඔය කාලෙ තමිල්නාඩුවෙ ගිනිකොණ පැත්තට වෙංට තිබ්බ චෙට්ටිනාඩුව කියන පළාතෙ ඉඳල ලංකාවට ඉතරක් නෙමේ ජාවා, සුමාත්‍රා, බුරුමෙ (දැන් මියන්මාරෙ), මැලේසියාව, සිංගප්පූරුව, වියට්නාමෙ විතරක් නෙමේ අපේ මේ සිලෝන් එකටත් ආවා ඔය මුදල් ගණුදෙනු වලට කප් ගහපු කට්ටියක්. මෙයාලට කිව්වෙ නාට්ටුකොට්ටෙයි චෙට්ටියාර් කියලා. ඒ අය මුල් බැහැගෙන හිටපු පැත්ත තමා අදත් අපි හෙට්ටි වීදිය කියලා කියන්නෙ. රත්තරං බිසිනොස් එකත් ඒ කාලෙ ඉඳංම තිබිලා තියෙනවානෙ. අපේ මිනිස්සු මේ අයට කියලා තියෙන්නෙ හෙට්ටි කියලා. මේ මිනිස්සු තමා ඒ කාලෙ මුදල් සහ රත්තරං ගණුදෙනුවල යෙදිලා තියෙන්නෙ. මේ ඉන්නවා එයිං ඩබලක්...


පේනවද මල්ලකුත් එල්ලං ඉන්නෙ. ඕකෙ තමා ඉතිං සල්ලි කාරිය දාං උන්නෙ.

එතකොට බැංකු තිබ්බෙම නැද්ද? තිබ්බා. 1888 හැටන් බැංකුව (HNB-Hatton National Bank) පටං ගත්තා සුද්දො. වතු වවන සුද්දංට අවශ්‍ය මුදල් කටයුතු වලට තමා මේක පටං ගත්තෙ. ඒ කාලෙ කිව්වෙ හැටන් බැංකුව කියලා 1970 රීනේම් කොරනකං. 

1920 දි එංගලංතුවෙ ඊස්ටර්න් බැංකුව කොළඹ ශාඛාවක් පටං ගන්නවා. පසුව මෙය ලංකා වාණිජ බැංකුව (Commercial Bank) ලෙස නම් කරනවා. ඒ සැනිං අපේ අල්ලපු රටෙං මෙහේට එනවා 1921 දි ඉම්පීරියල් බෑන්ක් ඔෆ් ඉන්ඩියා කියලා බැංකුවක්. 

මේ ඔක්කොම සුලු මට්ටමෙන් තමා කිරියාත්මක වෙන්නෙ. ඒ වගේම මිනිස්සුන්ට වඩාත් විස්වාසවන්තව ගණුදෙනුකරන්න පරිසරයක් තිබුණෙ නෑ. විශේෂයෙන් හෙට්ටිලා මිනිස්සුන්ට දුන්නා නියම ගේම්. ණය වලට ගිනි පොලී ගන්න අතරෙ තැන්පතුවලට ගෙව්වෙ සොච්චමයි. මේ ගැන ඒ කාලෙ තිබ්බ රාජ්‍ය මන්ත්‍රණ සභාවෙ කතාවුනා. අද වගේ විල මැද පච බංගලාවක් නෙමේනෙ තිබ්බෙ.

1934 දි එතකොට හිටපු ආණ්ඩුකාරයා වෙච්ච ඇන්ඩෘෘ කැල්ඩිකෝට් කිව්වා, රජයේ මැදිහත්වීමෙන් වෙන ජාතික බැංකුවක් ඕනෑ කරනවා කියලා. ඉතිං ඕකට ගිය මන්ත්‍රණ සබා විවාදෙට අපි දන්න කියන දෙන්නෙකුත් ඉඳලා තියෙනවා. බණ්ඩාරනායක මහත්තයයි ජී.ජී. පොන්නම්බලම් මහත්තයයි. පොන්නම්බලම් මහත්තය තමා යෝජනාකරලා තියෙන්නෙ රජයේ මැදිහත්වීමෙන් නෙමේ රජයට අයිති රාජ්‍ය බැංකුවක් තමා පිහිටුවංට ඕනි කියලා.



ඉතිං එව්වා මෙව්වා සම්මත කරගෙන තමා ලංකාවෙ පළවෙනි රාජ්‍ය බැංකුව විදිහට 1939 අගෝස්තු පළවෙනිදා කොළඹ යෝක් වීදියෙදි ආණ්ඩුකාරයා අතින් ලංකා බැංකුව විවෘත වෙන්නෙ. අද ලංකා බැංකුවෙ නගර ශාඛාව තියෙන්නෙ මේ ගොඩනැගිල්ලෙ තමා.




දැන් මේ විදිහට බැංකු කරමෙට රජයේ මැදිහත්වීම පටං ගත්තට මේක විධිමත් කොරගංටත් එපැයි. ඔන්න ඊට අවුරුදු 10 කට පස්සෙ පණතක් ගේනවා 1949 අංක 58 දරණ මුදල් නීති පණත ඕක විදිමත් කොරංට. එහෙම කොරංටනං ලංකාවටත් ඔය එංගලංතෙ තියෙන බෑන්ක් ඔෆ් ඉන්ග්ලන්ඩ්, එතකොට 

ඇමෙරිකාවෙ තියෙන ෆෙඩරල් රිසර්ව් වගේ මධ්‍යම බැංකුවක් ඕනි වෙනවා. ඕං 1950 අගෝස්තු 28 වෙනදා පටංගන්නවා මහ බැංකුව. ඔන්න ළමයි මතක් තියාගංට අද අපි ශ්‍රී ලංකා මහ බැංකුව කියන ඕකෙ ඉස්ඉස්සෙල්ලම අධිපති උනේ ජෝන් එක්ස්ටර් කියන මහත්තයා. මේ ඉන්නෙ... නිකං බ්ලේක් කැරිංටං වගේ.

ඉතිං ඔය ඔක්කෝම පිහිටෝගෙන ටිකක් කල් යනකොට තව පුරස්නයක් ආවා. මේ කාලෙ වෙනකොට මිනිස්සු බැංකු ගණුදෙනුවලට ටික ටික සැට්වේගෙන එන කාලෙ. පොඩි පොඩි වෙළෙන්දන්ට වගේම ගමේ මිනිස්සුන්ටත් මේ කටයුතු වැදගත් උනානෙ. හැබැයි රජය යටතේ පිහිටවපු ලංකා බැංකුව ඒ තරම් මේ මිනිස්සුන්ට සමීප වෙලා තිබුනෙ නෑ. එයාලා වැඩිපුර හිටියෙ නාගරික තරමක දෙයක් කරගංට පුලුවං වියාපාරික පොරජාවත් එක්ක තමා. 

ඔන්න ඉතිං ගමේ මිනිස්සුංටත් සුලු ව්‍යාපාරිකයංටත් සලකන්න බලාගෙන 1961 ජූලි පළවෙනිදා කොළඹ චිත්තම්පලම් ඒ. ගාඩිනර් මාවතේ පිහිටුවනවා මොකක්ද, මහජන බැංකුව. මේක ගම් දනවු සිසාරා යනවා සමූපාකාර ක්‍රමයත් එක්ක පසුකාලීනව.

ඔය 1977 ද අටේද මංදා ලංකාවට විවෘත ආර්තිකේ අඳුන්නල දීලා අවුරුදු නමයකට දහයකට පස්සෙ ලංකාවෙ පුද්ගලික බැංකු එක දෙක වැඩි වෙන්න ගන්නවා. ඒ අතරින් වඩාත් ප්‍රසිද්ධ 1986 දි Investment & Credit Bank විදිහට පටං ගත්තු සම්පත් බැංකුව සහ අපේ ලලිත් අයියා 1987 දි දාපු සෙලාන් බැංකුව Seylan Bank. තව බැංකු බොහොමයි දැන්නම්. ලංකාවෙ වාණිජ බැංකු (වාණිජ බැංකු කියන්නෙ චෙක්පත් ගණුදෙනු කළහැකි ජංගම ගිණුම් පවත්වාගෙන යන ඒවගේම විදේශ මුදල් ගණුදෙනු කළ හැකි බැංකු වලට... ඕවා හැමෝටම බෑ) 25 ක් තියෙනවා.

එයින් 13 ක් දේශීය බැංකු.
  1. ලංකා බැංකුව
  2. මහජන බැංකුව
  3. කොමර්ෂල් බැංකුව
  4. හැටන් නැෂනල් බැංකුව
  5. සම්පත් බැංකුව
  6. සෙලාන් බැංකුව
  7. National Development Bank - NDB
  8. Pan Asia Banking Corporation - PABC
  9. Nations Trust Bank
  10. DFCC වර්ධන බැංකුව (DFCC බැංකුව නොවේ)
  11. Amana Bank
  12. Union Bank
  13. Cargills Bank
විදේශීය රටවල් පවත්වාගෙන යන වාණිජ බැංකු තියෙනවා 12 ක්
  1. State Bank of India - ඉන්දියාව
  2. Indian Bank - ඉන්දියාව
  3. Indian Overseas Bank - ඉන්දියාව
  4. Industrial Credit & Investment Corporation of India - ICICI - ඉන්දියාව
  5. Axis Bank - ඉන්දියාව
  6. Standard Chartered Bank - බ්‍රිතාන්‍යය
  7. Hongkong & Shanghai Banking Corporation - HSBC - බ්‍රිතාන්‍යය
  8. Citibank - අමෙරිකා එක්සත් ජනපදය
  9. Deutsche Bank - ජර්මනිය
  10. Public Bank - මැලේසියාව
  11. Habib Bank AG Zurich - ස්විට්සර්ලන්තය
  12. Muslim Commercial Bank - MCB - පාකිස්ථානය
ඔය කිව්වෙ වාණිජ බැංකුනෙ. වාණිජ නොවන ඒ කියන්නෙ විශේෂ බලපත්‍රලාභී බැංකු තියෙනවා කීපයක්.
  1. ජාතික ඉතිරිකිරීමේ බැංකුව - National Savings Bank - NSB
  2. MBSL Savings Bank
  3. ශ්‍රී ලංකා ඉතිරිකිරීමේ බැංකුව - SLSB
  4. ප්‍රාදේශීය සංවර්ධන බැංකුව - RDB
  5. ලංකාපුත්‍ර සංවර්ධන බැංකුව 
  6. DFCC Bank
  7. සණස සංවර්ධන බැංකුව  - SDBL
  8. නිවාස සංවර්ධන මූල්‍ය සංස්ථාව - HDFC
  9. රාජ්‍ය උකස් හා ආයෝජන බැංකුව - SMIB
  10. ශ්‍රී ලංකා වාණිජ බැංකුව - Merchant Bank of Sri Lanka - MBSL
  11. මහජන ව්‍යාපාරික බැංකුව - People's Merchant Bank
  12. Seylan Merchant Bank
  13. Mercantile Merchant Bank
  14. Sterling Investment Management Corporation

ඔව්වා තමා ශ්‍රී ලංකා මහ බැංකුවෙ විශේෂ බලපත්‍ර යටතේ ලියාපදිංචි බැංකු. ඔය 10 ඉඳලා අවසානය දක්වා එව්වට කියන්නේ වණික් බැංකු කියලා. ඒවා ව්‍යාපාරවලට දීර්ඝකාලීන පහසුකං දෙංට තමා පිහිටෝලා තියෙන්නෙ.

සෑහෙන විස්තරයක් ලීවනෙ. දැං ඇති..මාංසියි අප්පා. ආයි දොහක ලියන්නංකො තව ටිකක් ඈ....

එහෙනං විසිටරයා ගෙහුං එඤ්ඤංකො ඈ....


Monday, May 11, 2015

ප්ලාස්ටික් මුදල් Plastic Money



බොහොම කාලෙකිං මේකට ගොඩ වුනේ විශේෂයෙන් අපේ මෙන්ඩා මේක ලියන්න කියලා තර්ජනය කල නිසාමයි. අනේ ඉතිං මේ වගේ මෙලෝ රහක් නැති සබ්ජැට් එකක් කුරුටු ගානවට වඩා නරකයැ කුණුහබ්බ කයියක් ලියාගෙන ඉන්න එක. ඈ... ඒ මොකක්ද කිව්වෙ? හරි... ඉස්සරෝම ඒක කියලා ඉන්නංකො. කියන්න දෙයක් නෑ. දැනටම තේරිලා ඇති.

මේ බොග දාගෙන දාගෙන දාගෙන එද්දි ඒ කාලෙ රටේ තිබුණ තත්ත්වයයි තව ඔය අපේ ඇත්තො හිටි අඩියෙ කුරුටුගාන නිසඳැස් කෑලියි දැක්කම හිතුනා මේ මගුලට වඩා කයි බොගක් දැම්මනං හොඳා කියලා. ඉතිං ඒ කාලෙ තිබ්බ අහලපහල වටපිටාවෙ හිට්ට අපේ සමහර හිතවතුන්ගෙ (බ්ලොග් හිතවතුන් නෙමේ) ලබැඳිබව හින්දම ඒ සමහර ලිපි දාන්නෙ අපි කියලා දැනෙන්ට අරින්ටත් බැරිවුනා පහුවදාට ඇඩ්‍රසුත් නැතිවෙයි කියලා නෙමේ ලබැඳිබව නැතිවේවි කියලා. හැබැයි මේ කෙලිය ලේසි වුනේ නෑ. හරියට අනියම් සම්බන්ධයක් පවත්වනවා වගේ ගෙදරට හොරා. ඔක්කොටම හපන් කෙලිය කමෙන්ට්ස් දාන්න ගිහාම අනෙක් අයගෙ එව්වයෙ. හිටි ගමං වී වැටෙනවා අනිකෙ. අනික වැටෙනවා වී එකේ. ඒ විතරක්යැ. අපේ සහෝදර බොගා මල්ලිලගෙ නංගිලගෙ එව්වයේ නම් දෙකෙන්ම කොමෙන්ට් දාන්ටත් එපෑ (ඒකත් කලා වෙලාවකට). හපෝ වින්ද දුකක්. ඒ හින්ද වී ටිකකට පැත්තකින් තියල පුරුදු කුණුහරුප විශුද්ධීකරණයේ යෙදුනා. ඒ හිතපු තරං දෙයක් අර කියපු තත්ත්වෙ ගැන ලියන්ට බැරිවුන නිසාත් දැන් තත්ත්වය යහපලනවත් නිසාත් ඔන්නොහෙ මේකත් කියලා දාන්ට ඕනි කියලා හිතුනා. බැංකු ගැන මුදල් ගැන ලියලා ලියලා එක පාරටම මම කයි පදබඳින්ට ගත්තා. ඒ කයි වල මුලද එක එක මාත්තුරුකා තිබ්බත් පස්සෙ හුදී ජන පහන් සංවේගය පිනිස ටිකක් විතර අවලං කයි දාන්ට ගත්ත. ඒක තමා නැගල ගියේ. ඉතිං දැං මේ කවුද මොනවද මේ කරන්නෙ කියලා දන්නවනෙ. ඔන්න මීට පස්සෙ වී හරි මදාවිය හරි දෙන්නගෙං එකෙක් කමෙන්ට්ස් දැම්මොත් ඒ දෙන්නම එකයි ඈ... හරී... අපි එමු අද කතාවට. (මෙන්ඩා, බොහොම ස්තුතියි සැරින් සැරේ කූරු ගෑවට)

ප්ලාස්ටික් මුදල්
රයිට්, නංගිලා මල්ලිලා දන්නවනේ දැන් දැන් කඩදාසි මුදල් භාවිතය ටික ටික දූරිංබූත වෙලා යන්ට පටාං අරං කියලා. ඒ වෙනුවට දැන් තියෙන්නේ කාඩ්. අනික ඉන්ටර්නෙට් බෑංකිං.

හරි ඔය කාඩ් තමා ප්ලාස්ටික් කාඩ්. කාඩ් කිව්වම ඉතිං නානප්‍රකාරයි. ඩෙබිට් කාඩ්, ක්‍රෙඩිට් කාඩ්, වීසා කාඩ්, මාස්ටර් කාඩ්, ක්ලැසික් කාඩ්, ගෝල්ඩ් කාඩ්, අයිඩින්ටි කාඩ් (හෑ...) ඉන්ටර්නැසනොල් වීසා කාඩ්, බුජු අම්මේ එලෝ කෝටියයි. අපි මේ එක එක ලෙහාගම්මු නේද මචංස්ලා.

ක්‍රෙඩිට් කාඩ්
මයෙ අප්පල හොඳටම දන්න එකක්නෙ ඔය. ඕක ඇවිල්ලා ණයක්. ඒ කියන්නෙ ක්‍රෙඩිට් කාඩ් එකක් බැංකුවෙන් ඉල්ලන්ට ඇහැකි තමන්ගෙ ආදායම පෙන්නලා. තරමක ඉල්ලුපත්තරයක් පුරවංට ඕනෑ. ඔන්න ඉතිං කාඩ් එකයි පිං එකයි (රහස්‍ය අංකය = PIN= Personal Identification Number) හම්බු වෙනවා. පින් එක තමන්ට හොඳට මතක හිටින තැනක ගබඩා කොරගෙන ඒක ගහපු කොලේ පුච්චංට කියලා තමා උපදෙස් දෙන්නෙ. ඊට පස්සෙ කාඩ් එක පරිස්සං කොරල තියාගංට. ඔය පිං එක ඕනිවෙන්නෙ ඕක ඔබල අර ගොලුවගෙ කටට මේ ආවෙ මංම තමා කියලා කියංට තමා.

හරි, අපි හිතම දැන් බොලාට ලැබිලා තියෙනවා ලස්සෙක ණය සීමාවක් එක්ක ක්‍රෙඩිට් කාඩ් එකක්. දැං ඉතිං කෙළපං අප්ප ෆුඩ් සිටියෙයි, පීසා හට් එකෙයි, හමීඩියා එකෙයි, ස්වර්ණමහල් (නෑ...උඹලට කරාබු ගන්ට නෙමේ, බඩු කෑල්ලට යමක් කමක් අරං දෙංට) එකෙයි, ඔක්කොටමව වඩා පැස්ටෝල් ෂෙඩ් එකෙයි හැම තැනම අර ලස්සෙ ඉවර වෙනකං. ඔය වීසා (VISA) ලකුණ හරි අනෙක් කාඩ් ලකුණක් (මාස්ටර්කාඩ්, ඇමෙක්ස්) දොරේ ගහගෙන ඉන්න තැංඔල ඔය කාඩ් වලිං සෙල්ලං දැම්මැකි.

ඔතනදි වෙන්නෙ මෙහෙමයි. අපි කාඩ් එක දික් කොරලා ඔය අපි ගත්තු කාපු බීපු ගහපු (පැස්ටෝල් බං..) ඒවට බිල ගෙවනවා. ඒ ඇත්තො කාඩ් එක මෙව්ව එකක් (store reader) මැදින් අතුල්ලලා වැඩේ තහවුරු කරගෙන ඒ ගොල්ලංගෙ බිලට අපේ අස්සනකුත් ගන්නවා. මුලිං කියන්ට බැරිවුනා, බැංකුවෙදිම ඕකෙ පස්ස පැත්තෙ ගහංට ඕනි...අස්සන, අස්සන. ඉතිං අර ෆුඩ්සිටියෙ අහිංසක ලාබාල කෙල්ලො ඔය බිලේ ගහපු අස්සන අරකෙ පස්ස පැත්තෙ ගහපු එකමද කියල බලලා කාඩ් එකයි බිලයි ආපහු දීලා තැන්කියු කියනවා.

කෙලිය තියෙන්නෙ ඊට පස්සෙ. අපි හිතමු අපි රුපියල් 5000 ක බඩු ගත්තා කියලා ජනවාරි පළවෙනිදා. ඔන්න  පුතාලට හම්බුවෙනවා ඔය 5000 ණය ගෙවන්න පොඩි කොමර්ෂල් බෙරෙක් එකක්. ඒක දින 45ක්, 51 ක් වගේ වෙන්ට ඇහැකි. ඒ දින ගාන ඇතුලත බැංකුවට ගිහිං හරි, ඊ-බෑංකිං කෙරමෙට හරි ඕක ගෙවලා දැම්මොත් නෝ පොලී හරි ජොලී. හැබැයි දිනේ පැන්න ගමං වදිනවා... උගෙ අම්මගෙ පොලියක් (නෑ...නෑ... එච්චර සැර නෑ. සමහර ඒවයේ අවුරුද්දටම 24%යි, නැත්තං 36%යි, සමහර ඒව්වයෙ...නෑ එක්කො ඕන්නෑ). දැන් ඉතිං පහු උනු දින ගානට හැදෙනවා පොලිය අර වාර්සික අනුපාතෙ අනුව.

කියන්න ඕනිම දෙයක් තියෙනවා. ක්‍රෙඩිට් කාඩ්වල ණයව ඇති ශේෂයෙන් නිශ්චිත ප්‍රතිශතයක් (5% ක් බොහෝවිට) සෑම මාසයකම ගෙවිය යුතුමයි. නැත්නම් දඩයක් වදිනවා ලේට් පේමන්ට් කියලා. ඊ ළඟට පොලිය හැම මාසෙම අගදි අර ණය වෙච්ච බැලන්ස් එකට එකතු වෙනවා. පමා උනොත් ඒකටත් තව පොලී වදියි.

ඔය කාඩ් එක අර ගොලුවගෙ කටට ඔබලා සල්ලි ගංටත් ඇහැකි. එතනදි ණය සීමාවෙන් එක්තරා ප්‍රතිශතයක් (50% ක් වගේ) තමා උපරිම අදිංට ඇහැකි. හැබැයි සමහර බැංකුවල ඔය ගොලුවගෙං (දැං බලයි මොකාද මේ ගොලුව කියලා. මං මේ කියන්නෙ ඒටීඑම් එක ගැන ඈ... ) සල්ලි ගත්තම කෑෂ් ඇඩ්වාන්ස් ෆී කියලා එකකුත් වදිනවා. අපේ සිකුරිටි පොරක් අපි හවහට සැට් වෙනකොට කොන්ට්‍රිබියුසොං දාද්දි ලෝබකමට එවලෙට කාඩ් එකෙන් තුංසීය තුංසීය අරං දුන්නා. අප්පට සිලි දවස් පහක් අරං බලනකොට ගත්තෙ එක්දාස් පංසීයයි. කෑෂ් ඇඩ්වාන්ස් ෆී... ඒත් එක්දාස්ම පංසීයයි. අපි සද්ද නැතිව හිටියා ගනුකො කියලා.

ක්‍රෙඩිට් කාඩ් ණය සීමාව පුලුවං හැම වෙලේම බිංදුවට බස්සල තියංට. හදිසියකට පාවිච්චි කරන්න හරි මාසෙ පඩිය එනකං බඩුගන්ට හරි යොදාගන්ට. ඔය ණය සීමාව දිගින් දිගට (බිංදුවට නොබස්සා) පාවිච්චි කරන එක පාඩුයි ලමයිනේ. ඕක හරි වටිනවා ප්‍රයිවට් හොස්සපිටල් එහෙකට එහෙම ඇතුලු වෙද්දි වගේම බිල් ගෙවද්දි.

එතකොට ඔය කාඩ් වල පිං එක නැතිඋනොත් හරි අමතක උනොත් හරි ඒ බැංකුවෙ මහ ඉස්පිරිතාලෙට කතාකරල අලුත් කාඩ් එකකුයි පිං එහෙකුයි ගංට පරණ එක තොපිම තියාගනිව් කියලා ආපහු දීලා දාලා.

තව එකක්. ඔය කාඩ්වල තියෙනවා ලෝකල් සහ ඉංටනැසනොල් කියලා දෙජාතියක්. තේරෙනවනෙ ඉතිං. ලෝකල් ඒවා මේ රටේදී විතරයි. අනික්වා ඕනි තූත්තුකුඩියක බාර ගන්නවා.

මොනවද මේ ක්ලැසික් (සිල්වර්), ගෝල්ඩ්, බ්ලැක්, ප්ලැටිනම් කාඩ් කියන්නෙ? ඒ තමා තමංට දීලා තියෙන ණය සීමාවෙ විසාල කම අනුව කාඩ් වර්ගීකොරනය කොරලා තියෙන විදිහ. ක්ලැසික් එක පොඩියි. ප්ලැටිනම්/බ්ලැක් වගේ ඒවා හෙන ලොකුයි.





තව දැකල ඇති ඔය කාඩ් එකේ ලෝගෝවක් තියෙනවා වීසා, මාස්ටර්කාඩ්, අැමෙක්ස් (වැඩිය නෑ) වගේ. ඒ තමා ඒ කාඩ් අයිති සමාගම්. ඔයිං වීසා තමා වැඩිම. මාස්ටර්කාඩ් නිකුත්කිරීම සමහර බැංකු නවත්තලාම දැම්මා ටික දොහකට කලිං.

වීසා මාස්ටර් වගේ එව්වයෙ සීරියල් නොම්බරයක් තියෙනවා ඉලක්කං දාසයක. ඒ වගේම ඔය කොයි කාඩ් එකෙත් අයිතිකාරයගෙ නම තියෙනවා. කාඩ් එක අවලංගු වෙන දිනය තියෙනවා. ඔය සේරම උඩට පුම්බලා (embossed) හරි යටට ඔබලා (engraved) හරි තමා තියෙන්නෙ අතට දැනෙංට. තව සමහර එව්වයෙ පස්ස පැත්තෙ තියෙනවා CV (Card Verification Number) නොම්මරේ කියලා එකක් ඉලක්කං 3 ක වගේ. ඒක තියෙන කාඩ් වලිං ඔය ඊ බේ, ඇමසෝං වගේ අඩවියකිං බඩු ඕඩර් කරලා ගෙන්නන කොට ගෙවීම් කලෑකි.

ඩෙබිට් කාඩ්
ඔය කාඩ් එක ඩෙබිට්ද ක්‍රෙඩිට්ද කියලා වෙංකොරලා අඳුනගංට පැහැදිලි ක්‍රමයක් නෑ. සමහර කාඩ් වලනං ගහලා තියෙනවා ඩෙබිට් කාඩ් කියලා... ඒත් ඒ කලාතුරකිං. තමංම තමා දැනගංට ඕනි මගේ එක මේ දෙකෙං කෝකද කියලා.

රයිට්! ඩෙබිට් කාඩ් එක මතුපිටිං අඳුනංට බැරුවට ඒවායේ කටයුතු වෙනස්. ඩෙබිට් කාඩ් එක කියන්නෙ තමංගෙ ජංගම හරි ඉතිරිකිරීමේ හරි ගිණුම. අපි මේ කාඩ් එකෙං බඩුගත්තත්, ගොලුවට දීල සල්ලි ගත්තත් අපේ ගිණුමෙ තියෙන මුදල් තමා අඩුවෙන්නෙ. (ඒ ඇර අර අනික්වයෙ වගේ පොලී, නානාප්‍රකාර ගාස්තු මොකුත් නෑ). ගිණුමෙ සල්ලි නැත්තං මේ කාඩ් එක වැඩක් නෑ. මැසිමෙං ගත්තොත් රුපියල් පහක් දහයක් කැපෙංට ඇහැකි. මොකද ඔය ගොලුව හෙන ගණං වගේම නඩත්තු කෙරුවාවත් සෙල්ලං නෑ. මේං පහල තියෙනවා ඔය ගොලු මල්ලි වැඩකොරන විදිහ.



එතකොට කොහොමෙයි කාඩ් එක මැසිමෙ පාවිච්චි කරන්නෙ. මේ කාඩ් එක දාන පැත්තක් තියෙනවා. ඒක මැසිමෙ ගහලම තියෙනවා. ඒ කියන්නෙ මුහුණත උඩට, වීසා වගේ ලකුණ තමන්ගෙ පැත්තට කොට පැත්ත තමා ඇතුලට දාන්නෙ. එතකොට එයා ඕක ඇදලා ගන්නවා. ඊට පස්සෙ (වෙලාවකට බාසාව තෝරංට ඕනි) අපෙං ඉල්ලනවා පිං. ඔය මැසිමෙ තිරේ දෙපැත්තෙ තියෙනවා බොත්තං. ඒ ඒ බොත්තම ඒ ඒ වෙලාවට මොනවද කරන්නෙ කියලා තිරේ වැටෙනවා. සමහර එව්වයෙ ඕවා නෑ තිරේම තමා ඇඟිල්ලෙං ඇනලා ටච් සිස්ටොම් එකට කොරගංට තියෙන්නෙ. ඉතිං තව තිරේට පහලිං තියෙනවා කී පෑඩ් එකක්. ඒකෙං තමා පිං අංකය ඇතුලු කොරන්නෙ. ඔය මැසිං වල කඩදාසි රෝල (රිසිට් එක මුද්‍රණය කරන) ඉවර උනාම එයා කියනවා රිසිට්නං දෙන්න විදිහක් නෑ ගනුදෙනුව දිගටම කොරනවද කියලා. ඕකට නෑ කියලා ගහනකං කාඩ් එක එලියට දානවා. තොගේ රිසිට් තෝම තියාගං මට සල්ලි දීහං කියලා ඔව් කියලා ගැහුවම ඉදිරියටම යන්ට ඇහැකි. සමහරු ඔය මැසිම අස්සෙ පදිංචි වෙනවා. අන්න එහෙම එකෙක් දැක්කොත් කියංට අන්න අර වී කියලා එකෙක් ඕක කොරන හැටි ලියලා තියෙනවා ගිහිං බලාපිය කියලා.

ඔය කී පෑඩ් එක පාවිච්චි කරලා තමංගෙ පිං එක වගේම තමංට ඕනි මුදලත් සඳහන් කලෑකි. බොලාට මාරු සල්ලි ඕංනං 5000 වගේ ගහන්නැතිව 4900 වගේ ගහපල්ලා සීයෙ කොල එනවා. ලංකාවෙ මැෂින්වල 100 ට අඩු ගණන් ගංට බෑ. 100, 1000 ගොඩක් මැසින්වල නිකුත් කොරනවා. 500, 2000 සහ 5000 සමහර මැසිං ඔල නිකුත් කරනවා. ඒක ගහලම තියෙනවා සමහර සත් ගුණවත් කට්ටිය. ඔය මැසිමෙං දවසකට ගංට පුලුවං උපරිම මුදලකුත් තියෙනවා. ඒක 40000, 100000 වගේ වෙංට ඇහැකි. ඔය මැසිමට සෙට් කරලා තියෙනවා කැමරාවක්. ඉතිං කවුරුහරි එකෙක් අනුංගෙ කාඩ් එකක් බකයා ගහගෙන ඇවිත් පිං එක දන්නැති හිංද දන්න පිං දෙනවා...වරදිනවා...දෙනවා...වරදිනවා...දෙනවා...ඇදල ගන්නව කාඩ් එක ගොලුවගෙ බඩටම. පොටෝ තුනකුත් ගහනවා. ඉතිං පොටෝ තුන තුන තියෙන අයගැන සහ එදා මැසිමට ඇදලාගත්තු කාඩ් අනුව යමක් කමක් කොරංට ඇහැකි බැංකුවලට.

සමහර විට ඔය මැසිම තියෙන කූඩුව ලොක් කොරලා තියෙන්නෙ ඇතුලෙන් මැසිමට සල්ලි දාන වෙලාවට තමා. ඒ වෙලාවට පොඩ්ඩක් ඉතිං ඉවසලා ඉංට ඕනි. තව එකක්! අපි හිතමු රුපියල් සීයෙ කොල මැසිමෙ ඉවරයි දාහෙ කොල විතරයි තියෙන්නෙ කියලා. ඉතිං එහෙම වෙලාවක අපි 2500 ක් ගැහුවට උන්දැට දෙංට බෑ. ඉතිං 1000 දෙකට ඉරල දෙංටයැ. එයා කියනවා මේක කරංට බෑ කොල්ලො කියලා. එහෙම වෙලාවට ඉල්ලන්න 3000 ක් වගේ. හරියයි.

තව මක්ක හරි දැනගංට ඕංනං අහංට ඕනැ හොඳේ! මං ඉතිං යංට තමා තනන්නෙ. අවසානෙට තව දෙයක්...

මේ ප්ලාස්ටික් කාඩ් කෙරමෙ හරිම පහසුවක්. මොකද සල්ලි පර්ස් එකේ දාගෙන ඇතිවන අවහිරේ වගේම පික්පොකට් කාරයොංගෙං බේරගංටත් ඇහැකි. මොකද 0001-9999 අතර ඉලක්කමක් ගෙස් කිරිල්ල ලේසි නෑ හොරෙකුට උනත් තුං පාරකිං.